فهرست مطالب
گونههای بیگانهی خاک؛ شناسایی کرمهای چکشسر شکارچی در اروپا و آفریقا
محققان دو گونه جدید از کرمهای پهنبدن «چکشسر» را در اروپا و آفریقا شناسایی کردند. این کرمهای شکارچی که از طریق تجارت گیاهان سرتاسر دنیا پراکنده شدهاند، با شکار کرمهای خاکی و حلزونها، تهدیدی جدی برای اکوسیستم خاک و تنوع زیستی محسوب میشوند.
مقدمه: تهدید پنهان زیر پای ما
وقتی از موجودات بیگانه یا مهاجم صحبت میکنیم، معمولاً تصویر گیاهانی عظیمالجثه در جنگلها یا حیوانات وحشی در اقیانوسها به ذهن میآید. اما یکی از پیچیدهترین و خطرناکترین تهاجمهای بیولوژیک، دقیقاً در باغچهها و زیر گلدانهای خانههای ما در حال رخ دادن است.
اخیراً تیمی از دانشمندان بینالمللی به رهبری پروفسور ژان-لو ژوستین (Jean-Lou Justine) از موزه ملی تاریخ طبیعی پاریس (ISYEB)، موفق به شناسایی دو گونه جدید از کرمهای پهنبدن به نام «چکشسر» (Hammerhead flatworms) شدند. این کرمهای شکارچی که در اروپا (فرانسه و ایتالیا) و آفریقا (مایوت) کشف شدهاند، نمونهای بارز از پیامدهای ناخواسته جهانیسازی و تجارت گیاهان هستند.
یافتههای این پژوهش که در مجله معتبر PeerJ منتشر شده، زنگ خطری را برای سلامت خاک و تنوع زیستی محلی به صدا درآورده است.
کرمهای چکشسر؛ شکارچیان خزنده
کرمهای پهنبدن خشکی (Land flatworms) شکارچیان بیرحمی هستند که از حیوانات خاکی مانند کرمهای خاکی، حلزونها و حلقهایان تغذیه میکنند. این کرمها با سری پهن و مسطح که شبیه چکش به نظر میرسد، تشخیص داده میشوند. اگرچه بسیاری از آنها کوچک هستند، اما برخی گونهها میتوانند تا یک متر طول رشد کنند.
مشکل اصلی زمانی آغاز میشود که این موجودات به محیطهایی غیر از زیستگاه بومی خود وارد شوند. به عنوان «گونههای مهاجم» (Invasive Species)، آنها میتوانند تعادل اکوسیستم خاک را به هم بریزند. چرا که کرمهای خاکی مسئول هوادهی و نرم کردن خاک هستند؛ کاهش جمعیت آنها به واسطه شکار توسط کرمهای چکشسر، میتواند اثرات مخربی بر رشد گیاهان و بافت خاک داشته باشد.
در حال حاضر بیش از ۱۰ گونه از این کرمها در سراسر جهان گسترش یافتهاند. گونههایی مانند Obama nungara (بومی آرژانتین)، Platydemus manokwari (بومی گینه نو) و Bipalium kewense (بامی جنوب شرق آسیا) نمونههایی از این تهاجم بیولوژیک هستند.
گونه اول: Humbertium covidum؛ یادبود دوران همهگیری
اولین گونه جدید که توسط محققان توصیف شد، نام علمی Humbertium covidum را دریافت کرد. این نام به عنوان ادای احترامی به قربانیان بیماری همهگیری کرونا (COVID-19) و همچنین اشاره به اینکه تحقیقات اصلی آن در دوران قرنطینه و بسته شدن آزمایشگاهها انجام شده، انتخاب گردید.
مشخصات ظاهری و رفتاری کرمهای پهنبدن «چکشسر»
این کرم در دو باغ در منطقه پیرنه-آتلانتیک در فرانسه و همچنین در منطقه ونتو در ایتالیا یافت شد. این موجود نسبت به سایر همخانوادگان خود کوچک است و تنها حدود ۳۰ میلیمتر طول دارد. یکی از ویژگیهای متمایز آن، رنگ مشکی فلزی یکدست است که در میان کرمهای چکشسر رنگی نادر محسوب میشود.
با استفاده از تحلیلهای ژنتیکی روی محتویات روده این کرم، دانشمندان متوجه شدند که رژیم غذایی آن عمدتاً شامل حلزونهای کوچک است. منشأ احتمالی این گونه آسیا است و با توجه به وجود آن در دو کشور اروپایی، نگرانیهایی در مورد توانایی آن در تبدیل شدن به یک گونه مهاجم تهاجمی وجود دارد.
گونه دوم: Diversibipalium mayottensis؛ مروارید سبز مایوت
دومین گونه جدید که فقط در جزیره مایوت (یک سرزمین فرانسه در کانال موزامبیک، اقیانوس هند) کشف شد، نام Diversibipalium mayottensis را گرفت. این گونه از نظر ظاهری خیرهکننده است. در حالی که پایه رنگی آن قهوهای است، اما یک درخشش رنگینکمانی سبز-آبی (Iridescence) در سطح بدن آن دیده میشود که بسیار دیدنی است.
اهمیت تکاملی:
آنالیزهای ژنتیکی، از جمله مطالعه «میتوژنومها» (ژنوم میتوکندری)، نشان داد که کرمهای پهنبدن «چکشسر» به صورت فیلوژنتیک گروهخواه (Sister-group) تمامی کرمهای چکشسر دیگر از زیرخانواده Bipaliinae محسوب میشود. به زبان ساده، این کرم از نظر تکاملی قدیمیترین یا یکی از قدیمیترین شاخههای این خانواده است که جدا شده و شکل گرفته است. این ویژگی آن را برای درک تکامل و تاریخچه این کرمها بسیار مهم میکند.
محققان بر این باورند که منشأ احتمالی این گونه جزیره ماداگاسکار باشد و در گذشته توسط انسانها به طور ناخواسته به جزیره مایوت منتقل شده است.
مطالب مرتبط:
ترانتولاها یا رتیل ها؛ غولهای مودار دنیای عنکبوتان
گراز وحشی آفریقا: وقتی مغز و هوش مقدم بر زیبایی است
روش علمی؛ از علوم شهروندی تا میتوژنوم
این مطالعه نمونهای عالی از ترکیب روشهای مختلف علمی مدرن است. محققان برای دستیابی به این نتایج طیف وسیعی از تکنیکها را به کار گرفتند:
- علوم شهروندی (Citizen Science): استفاده از عکسها و مشاهدات عموم مردم که حشرات یا کرمها را در طبیعت ثبت کرده بودند.
- عکاسی ماکرو: ثبت جزئیات ظریف آناتومی.
- مورفولوژی کلاسیک: مطالعه ساختار بدن زیر میکروسکوپ.
- بیولوژی مولکولی: استفاده از توالییابی نسل جدید.
به طور خاص، محققان از کاراکترهای «میتوژنومهای کامل» برای شناسایی گونهها استفاده کردند.
میتوژنوم یا ژنوم میتوکندری، شامل حدود ۱۵,۰۰۰ جفت باز است که حجم عظیمی از اطلاعات، به خصوص درباره تاریخچه تکاملی و روابط ژنتیکی گونهها را در اختیار دانشمندان قرار میدهد.
این تیم قبلاً میتوژنومهای چهار گونه کرم خاکی را مطالعه کرده بودند و در این مقاله، میتوژنومهای کامل پنج گونه کرم چکشسر را توصیف کردند. این دادهها امکان ارائه اولین مطالعه مولکولی در مورد روابط خویشاوندی درون زیرخانواده Bipaliinae را فراهم آورد.
مطالب جالب:
بهترین فیلمهای جنگ جهانی دوم: فهرست کامل ۲۰ فیلم تاریخی و برتر با نقد و خلاصه داستان
ذهنیت خلبان: مدیریت زندگی ! چگونه با نظم و تفکر یک خلبان، زندگی خود را هدایت کنیم؟
نتیجهگیری: خطرات تجارت گیاهان و آینده پژوهش
پروفسور ژوستین در این باره میگوید: «به دلیل همهگیری، اکثر ما در دوران قرنطینه در خانه بودیم و آزمایشگاهها بسته بودند. هیچ مأموریت میدانی ممکن نبود. من همکارانم را متقاعد کردم که تمام اطلاعات موجود در مورد این کرمهای پهنبدن «چکشسر» را جمعآوری کنند، آنالیزهای کامپیوتری را انجام دهیم و در نهایت این مقاله طولانی را بنویسیم.»
این پژوهش یک بار دیگر مشکلات ناشی از گونههای بیگانه و پتانسیل آنها برای تبدیل شدن به عوامل تهاجمی را برجسته میکند. گونههای مهاجم یکی از بزرگترین تهدیدها برای تنوع زیستی جهانی هستند و هزینههای سنگینی را به اقتصاد تحمیل میکنند.
کرمهای کوچکی مانند Humbertium covidum و Diversibipalium mayottensis نشان میدهند که چقدر میتوانیم نسبت به حیواناتی که در اطراف ما زندگی میکنند ناآگاه باشیم. این تحقیق تأکید میکند که برای جلوگیری از گسترش این آفات خاک، نظارت دقیقتر بر تجارت گیاهان و باغچههای عمومی و همکاری نزدیک علوم شهروندی با آکادمی ضروری است.
منبع:
مطالعه منتشر شده در مجله PeerJ توسط محققان موزه ملی تاریخ طبیعی فرانسه.
کلمات کلیدی:
کرم چکشسر، گونههای مهاجم، هوبرتیوم کوییدوم، دیورسیبیپالیوم مایوتنسیس، تنوع زیستی خاک، ژنوم میتوکندری، علوم شهروندی، اینوسانهای بیگانه، حیات وحش، مجله دیاتو.
